Basque Observatory of Human Rights
Pokopandegi bidea 9-2°
20018 Donostia
Euskal Herria - Basque Country
Zigorrak bidea irekiko lieke Andoni Campillo Alkorta, Jon Paredes Manot “Txiki” eta Moncho Reboiras Noiaren kereila banari
Josu Mujika Madrilen hil zen, poliziaren tiroen ondorioz, Mikel Lejarza Defentsako Goi Mailako Ikasketa Estrategikoen Zentroko kide eta ETAko kideen aurrean “Gorka” eta Espainiako Zerbitzu Sekretuetako kideen aurrean “El Lobo” izengoitiarekin parte hartu zuela egiaztatzen duen operazio baten barruan.
Gogora ekarri behar dugu Eusko Jaurlaritzak Josu Mujika onartu zuela gertaera horiengatik motibazio politikoko giza eskubideen urraketen biktima gisa, 2023ko maiatzaren 15ean emandako irizpenaren arabera.
Euskal Herriko Giza Eskubideen Behatokiaren -GEBehatokia- babesarekin 2024ko uztailean bere senideek aurkeztu zuten kereila tramitera onartu zen.
Zigor-prozedura hau eragin zuen kereilan azaldu genuen bezala, egiaztatuta dago Mikel Lejarza Eguía Madrilen zegoela Mujika Aiestaranen hilketan gertatutakoen egunean. Kereilan Jose María “Txepe” Lara eta Félix “Papi” Egia atxilotuen testigantzak daude horren lekuko.
Lejarzak berak bere gain hartzen du gertaeretan parte hartu izana “Yo confieso. 45 años de espía. Las explosivas memorias de El Lobo, el espía más importante de la historia de España”, de Mikel Lejarza y Fernando Rueda (2019) – Roca Editorialeko liburuan. Eta berak aipatzen du, publikoki, 2023ko urtarrilaren 13an Radio Euskadin egindako elkarrizketa batean, non, bere jardueretan izan zituen erantzukizunez ari zela, esan baitzuen «berriro egingo nuke».
Eusko Jaurlaritzaren ebazpena El Lobo beharrezko laguntzaile gisa eta heriotza-amaiera saihesteko omisioz parte hartzeari buruzkoa da, honela: “polizia-operazioak berak, oro har, infiltratutako pertsona baten bidez informazio nahikoa eta zuzena zegoela ikusita, diseinu eta plangintza bat bilatu behar zukeen, komunikazio-, koordinazio- eta aginte-sistema eskaseko polizia- eta zerbitzu sekretuetako agenteen kopuru neurrigabeak azkenean indar hilgarrira jo ez zezan. Plangintza desberdin eta zuhurrago batek aukera emango zukeen indar hilgarria ez erabiltzeko, eta horrek, itxuraz, urrundu egiten du eragiketa hori azken tartean ‘behar-beharrezkoa’ den indar-erabilera gisa baliozkotu ahal izateko aukera”.
Horren harira, epaitegiari eskatu diogu deklaratzera dei ditzala, lekuko gisa, Mikel Lejarzarekin kontakturen bat izan duten kazetariak eta gainerako pertsonak:
1.- Fernando Rueda kazetariari, “Yo confieso. 45 años de espía” (Roca Editorial. Erreferentzia: 9788417541293).
2.- Pedro Gorospe El País egunkariko kazetariari, 2019ko martxoaren 1ean argitaratutako elkarrizketa egin baitzion.
3.- Xabier García Ramsden Radio Euskadiko kazetariari, 2023ko urtarrilaren 13an Boulevard saioan elkarrizketatu baitzuen, eta bertan aitortu zuen bera «El Lobo» zela.
4.- Vozpópuli-ko kazetaria den Gema Huescari. 2023ko urriaren 2an argitaratutako elkarrizketa.
5.- Bilbon (Bidebarrieta Kultur Gunean) 2019ko otsailaren 28an “Yo confieso. 45 años de espía” liburuaren aurkezpena antolatu zuenari.
6.- 2019ko martxoaren 14an Madrilen (Ámbito Cultural de El Corte Inglés) “Yo confieso. 45 años de espía” liburuaren aurkezpena antolatu zuenari.
50. URTEURRENA
Bost hildako (Josu Mujika Aiestaran, Montxo Martinez Antia, Andoni Campillo Alkorta, Jon Paredes Manot -Txiki- eta Moncho Reboiras Noia) eragin zituen polizia operazio haren 50. urteurrenaren harira, eta 158 pertsona atxilotu zituzten, gehienak torturatuak, GEBehatokitik azpimarratu nahi dugu kereila honek bere bidea jarraitzeak eta kondena batera iritsi ahal izateak duen garrantzia, bunker judizial negazionistan arrakala bat irekiz.
Hain zuzen ere, hiru hildakoren kasuan – Andoni Campillo Alkorta, Jon Paredes Manot «Txiki» eta Moncho Reboiras Noia – kereila banari bidea irekiko lieke.
Oso bestelakoa da Montxo Martínez Antiaren kasua; izan ere, Eusko Jaurlaritzak, 2015eko otsailaren 4ko ebazpenean, ez zuen biktimatzat hartu, ontzat eman baitzuen garai hartako auzitegiko medikuaren txostenak emandako suizidioaren bertsioa. Familiak beti esan du polizia-indarrek egindako hilketa izan zela.
GEBehatokia 2024ko ekainean aurkeztu zen jendaurrean, Estatuaren biktimen “fiskaltza soziala” izateko misioarekin, Estatuak delitugileei eskaini dien zigorgabetasunaren aurrean, beren erantzukizunpean jardun zuten delituez estaliz.
Kasu honek agerian uzten du eskubide horiek erasotzaileen jatorriaren arabera tratatu diren asimetria, eta biktimen familiei, Josu Mujikari kasu, birbiktimizazio onartezina eragiten die. Alde batetik, ETAren biktimei egia eta erreparazioa lortzeko eskura dituzten mekanismoak eman dizkie, eta Estatuko zigor-sistema aplikatu du, Estatuaren biktimen giza eskubideen urraketen egileak babesten dituen bitartean.
Zigorgabetasunarekin amaitzeko, sine qua non baldintza bat da barneko bide judiziala egitea, hala badagokio, nazioarteko organoetara sartzeko, bai Europakora, bai unibertsalera, gizateriaren aurkako delitu horiei aurre egiteko.