TUTERAKO ALKATE OHI ZEN AQUILES CUADRA DE MIGUEL JAUNAREN BEHARREZKO KONPONKETA ETA FRANKISMOAK KENDU ZION DUINTASUNA BERRESKURATZEKO EKIMENA

Ekimen honi babesa eskatu diegu Tuterako Udalari, non alkate izan zen eta Iruñekoari, non fusilatu zuten

1939ko urriaren 19an frankistek Iruñean fusilatu zuteneko 86. urteurrenean, datorren igandean, Giza Eskubideen Behatokiak -GEBehatokia- Espainiako Gobernuari egin diogun eskaera publikoki aurkeztu nahi du, Aquiles Cuadra De Miguel (Tuterako alkate ohia) epaitu zuen Gerra Kontseilua legez kanpokoa eta ez legitimoa izan zela adieraz dezan, diktadura frankistan heriotza zigorrera kondenatu zuen epaiaren deuseztasuna deklara dezan eta aitorpen eta erreparazio pertsonaleko deklarazioa egin dezan.

Familiaren adostasuna duen ekimenak Aquiles Cuadra De Miguelen beharrezko erreparazioa eta haren duintasuna berreskuratzea du helburu eta Espainiako Gobernuak joan den urtarrilean frankismoak fusilatutako Alfredo Espinosa Orive lehen Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailburuari egindako antzeko adierazpenean oinarritzen da.

Eskaera hori Memoria Demokratikoaren 20/2022 Espainiako Legean oinarritzen da.

Nafarroan, bada aitorpen instituzionaleko esparru horri berari buruzko eskaera kolektibo bat, “San Fermines 78 Gogoan” elkarteak “Martxoak 3 elkartea”rekin lankidetzan abian jarria, eta 40 kasu aurkeztu dira guztira.

GEBehatokiak Nafarroan egiten duen bigarren ekimena da, Iruñeko Tres Reyes hotelean martxoaren 23an “Egiarako Eskubidearen Nazioarteko Eguna” dela eta egindako jardunaldiaren ondoren.

NEKAZARITZAKO ARAZOEKIN KONPROMETITUTAKO ALKATEA

Emilio Majuelo historialariak egindako erantsitako txosten trinkoan, “Hoy” egunkariaren zuzendari izan zen politikari errepublikar horri buruzko historia osoa aurki daiteke.
1931ko apirilaren 12ko udal hauteskundeak irabazi zituen hautagaitza errepublikar-sozialistako kidea izan zen, eta boto gehien bildu zituen hautagaia izan zen. Apirilaren 14an Errepublika aldarrikatu zen Tuteran, Aquiles Cuadrak Peña Berriaren balkoitik emandako hitzaldi baten ondoren, Foruen Plazan zegoen jendetzaren aurrean, eta ondoren, ofizialki, udaletxean, egun horretako 19:00etan egindako bilkuran.

1931ko apirilaren 12ko hauteskundeetan Tuterako zinegotzi hautatua izan zelarik, 1932ko otsailaren 17an hiriko alkate izendatu zuten, eta postu horretan jarraitu zuen 1934ko ekainaren 15ean dimisioa eman zuen arte.

Nafarroako nekazaritza-arazoak konpontzeko konpromisoa hartu zuen, batez ere herri-ondasunak eta bazkalekuak erreskatatzeari zegokiona, 1932ko iraileko nekazaritza-erreformaren legea aplikatuz. Horren aurretik, Tuterako Udaleko beste hainbat abokatu eta zinegotzirekin batera, Primo de Rivera jeneralaren diktadura amaitu zenean, zalantzan jarri zuen La Olivako monasterioak Errege Bardeako lursail zabalean larreak gozatzeko zuen eskubidea. Bere lehendakaritzapean, Tutera izan zen lehen udala 1932an, hamarkada batzuk lehenago pribatizatutako herri-ondasunak eta bazkalekuak berreskuratzea aldarrikatzen. 1933ko urriaren erdialdean, Tuterako alkatetzatik deialdia egin zitzaien antzeko egoeran zeuden Nafarroako udalei, arazo komunalak eragindako herrien batzar bat egiteko, gaia eztabaidatu eta irtenbideak proposatzeko, eta hala erabaki zen.

1936ko uztailaren 18ko estatu-kolpearen ondoren eta alderdikide baten etxean ezkutatuta egon ondoren, Tuteratik irtetea lortu zuen, hurrengo egunean egindako udal-bilkurara joan gabe, non agintari militarrek korporazioa kargutik kendu zuen. Zortzi zinegotzi errepublikano eta Tuterako bi alkate hil zituzten ondorengo asteetan. Aquiles Cuadrak Alfarorantz jo zuen eta gero Miranda de Ebrora, Gasteizera, gero Leonera, Sevillan 1936ko abenduan atxilotu eta Iruñera eraman zuten arte.

Gerra kontseilua 1937ko azaroaren 10ean egin zen eta epaia heriotza zigorrarena izan zen, “Estatuari ekintza zibila erreserbatuz kondenatuari matxinadak eragindako kalte eta galerengatik kalte-ordaina exijitzeko, horretarako epai honen testigantza bidaliko zaio Ondasunen Konfiskaziorako Batzorde Zentralari”.

1939ko urriaren 19an, Aquiles fusilamendu pelotoi militar batek hil zuen Iruñean.

Errepresioa eta familiari espoliazioa

Haren hilketak ez zituen ase frankismoaren mendeku nahiak.
100.000 pezetako isuna ezarri zitzaion errepublikaren demokrazia-garaian politikan jarduteagatik. Cuadra familiaren zigorra nabarmena izan zen. Haren ama, Dominica De Miguel, Ruperto Cuadra senarrarekin eta Adoración alabarekin batera atxilotu zuten, eta Gasteizko kartzelan sartu.
Aitak jasan zituen zigorrak 1939ko otsaileko Erantzukizun Politikoen Legea aplikatzearen ondorio izan ziren. Ruperto Cuadra erabat inhabilitatu zuten abokatu lanetan aritzeko, hamabi urtez erbesteratu zuten Tuteratik, eta Donostian konfinatu zuten 1951ra arte. Gainera, 100.000 pezetako isunari aurre egin behar izan zion, eta horietatik 90.000 ordaindu zituen; kopuru horri bere ondasun batzuen konfiskazioaren balioa gehitu behar izan zitzaion, besteak beste, bi kotxe, Burtsan zituen partaidetza paketeen zati handi batena eta Dominica bere emaztearena zen Oteiza de la Solanaren etxebizitzarena. Horren guztiaren zenbatekoa 400.000 pezeta ingurukoa izan zen, garai hartan benetako dirutza.

Justizia elementu sendatzaile gisa

Nazioarteko erakundeek zehaztasun handiz definitu dituzte biktima guztien eskubideak, egia, justizia, erreparazioa eta ez errepikatzeko bermeetan kokatuz. Lege ezberdinei esker, egia eta erreparazioan urratsak ematen ari dira maila instituzionalean eta hauek jada existitzen zen egia soziala berrestera datoz.

Hala ere, justiziarako sarbidea da oraindik gainditu gabeko ikasgai nagusia. Errealitate horri erantzun nahi dio gaur publiko egiten dugun ekimenak.
Ez errepikatzeko oinarriak finkatzeko, garrantzitsua da horrelako kasuak gizarteratzea eta belaunaldi berrien artean ere ezagunak izatea.

Frankismoaren biktimen familiek isiltasunetik eta beldurrak ezarritako ostrazismotik bizi izan dute urte luzez haien samina. Bada garaia euren duintasuna berreskuratzeko eta, gure ustez, instituzioak bidelagun izan behar dira lapurtutako justizia berreskuratzeko prozesu hauetan.

Legeak aurreikusten duenez, “erakunde publikoek, alderdi politikoek, sindikatuek, erakunde erlijioso edo militarrek eta antzekoek –4.2 artikuluan jasotakoek– eskatu beharko dute deuseztasun-deklarazioa, aurretik haien kide anitzeko gobernu-organoak hala erabakita, erakunde horietan kargua edo jarduera izan dutenei dagokienez”.

Horregatik jo dugu Tuterako Udalera (han izan zen alkate) eta Iruñeako Udalera (han fusilatu zuten), eta ekimen honen berri eman diegu, erakundeen babes instituzionala eskatuz eta iradokiz, egoki iruditzen zaien moduan, ekimen instituzional bana gara dezatela Aquiles Cuadra De Miguelen beharrezko konponketa emateko eta haren duintasuna berreskuratzeko.

Prentsarako kontaktua: Emilio Majuelo (Historialaria) – 648 777 898