PRENTSA OHARRA, ERTZAINTZAREN KONTROL ETA GARDENTASUN BATZORDEAREN IZENDAPENARI BURUZKOA

Beharrezko segurtasun-eredu berriaren zerbitzurako batzorde bat izendatzeko aukera galdu da. Jarduteko modu horrek adierazten digu atzerapauso baten aurrean gaudela poliziaren jardueraren kontrolean eta gardentasunean.

Abenduan iragarri bezala, gaur hartu behar dituzte karguak Ertzaintzaren Kontrol eta Gardentasun Batzorderako izendatutako pertsona berriek. Giza Eskubideen Euskal Behatokitik -GEBehatokia- uste dugu aukera bat galdu dela segurtasun ereduari buruzko eztabaida lasaia irekitzeko eta, zehazki, batzordearen funtzioei buruzko eztabaida, joan den abenduaren 17an Eusko Legebiltzarrean egin genuen agerraldian proposatu genuen bezala, Batzordeak berak egindako ekarpenak eta gure txostenak berak iradokitzen zituenak aztertuta.

Gogorarazi nahi dugu GEBehatokia “Polizia-kontroleko mekanismo independenteak, analisi konparatiboa eta Espainiako Estatuan eraginkortasunez ezartzeko hainbat proposamen” izeneko azterlanaren partaide dela. Ikerketa hori ‘Iridia-Giza Eskubideen Defentsarako Zentroa’ elkarte katalanak koordinatzen du, eta abenduan aurkeztu zen Nafarroako eta Euskal Autonomia Erkidegoko Parlamentuetan.

Azterketa horretan, polizia-egiturak zaintzeko mekanismoak jorratzen dira, izan ditzaketen gabeziak azalduz. Euskal Autonomia Erkidegoaren kasuan, txostenak aztertzen du Kontrol eta Gardentasun Batzordearen esku hartzeko gaitasuna txikia zela, dela ofizioz aktibatzeko eremu mugatuagatik, dela jarduteko gaitasun eskasengatik, dela Segurtasun Sailaren informazioa biltzeko aurkitu dituzten zailtasunengatik.

Muga horiek batzordeko kideek beraiek -Juan Luis Ibarrak eta Miren Ortubayk- adierazi zituzten Legebiltzarrean egindako agerraldi batean, non, Ibarra jaunaren kasuan, Herrizaingo Sailak bere lana egiteko oztopo horiek salatu ondoren, iragarri zuen ez zuela jarraituko. Hala ere, txostenean aztertzen ari ginen arazo nuklearretako bat Segurtasun Sailaren osaera eta izendapena zen. Egiaztatu genuen batzorde hori ezin zela kanpoko mekanismotzat hartu, eta, beraz, polizia-erakundearekiko independentetzat hartu.

Oso eztabaida beharrezkoa da, eta ekarpen eraikitzailea egin nahi diogu. Hori dela eta, beharrezko bideak prestatzea eta gizarte zibil antolatua zeregin horietan inplikatzeko prozesu bat antolatzea eskatzen genuen. Jardunbide egokitzat jotzen genuen Kataluniaren kasua, non gizarte-erakundeek Torturaren Prebentziorako Mekanismoan parte hartzen duten, kasu zehatz honetan, Sindic de Greugesek kudeatuta. Gizarte zibilaren ekarpen aktibo horretatik, bai eta borondate politiko eta sozialetik ere, sektore kritikoenen inplikazioa lortu da, segurtasun zerbitzuarekin, haren kontrolarekin eta monitorizazioarekin ere konprometitzeko.

Hala ere, norabide horretan ibili beharrean, egun egiaztatu behar dugu izendapen horiekin, inolako kontrasterik gabe eta hermetismo osoz, Sailak nahiago duela parte-hartze sozial hori ukatu eta horiek guztiak erakunde publikoetatik datozen pertsonak izendatu.

Itxura guztien arabera, osaera horrekin eta izendapenak kudeatzeko moduarekin, Sailak, agintaldi berri honetan, besteen nahietara egokitzen den Balorazio Batzordearen jarduera ziurtatu nahi du. Jarduteko modu horrek erakusten digu atzerantz goazela poliziaren jardueraren kontrolari eta gardentasunari dagokienez.

Segurtasunari buruzko eztabaida

Eusko Legebiltzarrean egiaztatu genuenez, Euskal Poliziaren Kontrol eta Gardentasun Batzordearen mekanismoari egin beharreko hobekuntzak erabat baldintzatuta daude segurtasunari buruzko beharrezko eztabaidagatik eta polizia-eredutik eratorritakoagatik. Iazko udari aurre egiteko modua desastre hutsa izan zen. 90eko hamarkadako parametroetan egin zen, egungo parametroetan egin baino.

Euskal segurtasun-eredua segurtasun-arazo berrietara, hau da, XXI. mendera egokitzea eta eraginkorra eta iraunkorra izan nahi badu, adostasun politiko batetik sortu beharko da, eta, Legebiltzarrean zoritxarrez egiaztatu dugun bezala, egun oso zaila dirudi. Baina horretarako ezinbestekoa da eztabaidari lasaitasunez eta modu eraikitzailean aurre egitea, eta ez liskar politikoaren parametroetan oinarritutako gai gisa.

Gizarte konplexu batean bizi gara, segurtasun aldetik gure inguruko gizarteak konplexuak diren bezala. Gai honetan udaz geroztik eztabaida politikoaren polarizazioa eragin duten gertakarietako batzuk inguruko gizarteetan aspaldidanik sustraitutako fenomenoak dira. Aitzitik, hemen ez dira espezifikoak edo, are gehiago, gure oraintsuko historia mingarriari lotutakoak.

Eta eraiki behar dugun beharrezko eztabaida-esparru horretan, guztiok egin behar dugu ekarpena, Ertzaintzako sindikatuek ere bai, noski, polizia gogoetatsu, enpatiko eta autokritiko baten oinarri etikoei erantzuten ez dieten jarrera berriak gaindituz, gaizki egindakoaz ardura dadila.

Uste dugu momentuak oinarrizko oinarri bati buruzko akordio zabalak eskatzen dituela: oinarrizko giza eskubideen bermea eta errespetua. Gure ustez, jarrera irekitzaile bat onuragarria izango litzateke inplikatutako eragile guztientzat eta, jakina, herritarrentzat, segurtasunerako eskubidearen azken subjektua baitira.