Josu Zabala erasun kasua: Espainiako Gobernuak aitorpen eta erreparazio pertsonalerako adierazpena egin du, eta arrazoi politiko eta ideologikoengatik jazarpena jasan zuela adierazi du

Borondatezko jurisdikzioko prozedura judiziala izapidetzeko onartu da Irungo Instantzia Auzitegian. Prozesu horrek egitateen ziurtagiri judiziala dakar.
Aitzitik, hil zutela 50 urte betetzera doazenean, Ferroleko Artxibo Militarretik jasotako dokumentazioa zentsuratuta dago.

Ezaguna da GEBehatokian, Giza Eskubideen Euskal Herriko Behatokian, eta familiaren adostasunarekin, 1976ko irailaren 8an Hondarribian Guardia Zibilak hildako Josu Zabala Erasunen kasua lantzen ari garela.

Honen bidez, egindako aurrerapenen eta agertutako zailtasun berrien berri eman nahi dugu.

1.- Espainiako Gobernuak, Memoria Demokratikoari buruzko 20/2022 Legearen esparruan, “Aitorpen eta erreparazio pertsonalaren adierazpena” egin du, eta horrek adierazten du “arrazoi politiko eta ideologikoengatik jazarpena jasan zuela” eta “eskubidea duela bere memoria pertsonala, familiarra eta kolektiboa aitortzeko eta erreparazio morala lortzeko eta berreskuratzeko, bere egoerak biktimatzat hartzen duela uste baitu”.

Ekimen honek Hondarribiko Udaleko Abosanitz, EAJ-PNV eta EH Bilduren eta CCOOren babesa izan du, Laminaciones de Lesaka enpresan sindikatuko kide zen eta.

Ebazpena Irungo eta Hondarribiko udalei jakinarazi diegu, eta haien hilketaren 50. urteurrenean aitortza- eta erreparazio-ekitaldi bana antolatzeko iradoki diegu.

2.- Jakinaraztea borondatezko jurisdikzioko prozedura judiziala izapidetzeko onartu dela Irungo Auzialdiko 4 zenbakiko Auzitegian. Prozesu horrek ez du esan nahi hiltzailea, Enrique Pascual guardia zibila, heriotzaren egile gisa auziperatu dutenik, baizik eta gertakarien ziurtagiri judiziala.

Gogoratu behar da urtebete geroago amnistiatu zutela Guardia Zibil hau, Burgosko Kapitaintza Nagusiaren dekretu baten bidez. Bertan, bere aurka bideratutako 32-77 auzia behin betiko largestea erabaki da. Eta, adibidez, plazako agintea Antonio Tejero zela eta ezin izan zela inoiz arduradun gisa epaitu.

3.- Gure harridurarako, hil zutela 50 urte betetzera doazenean, Ferroleko Artxibo Militarretik jasotako dokumentazioa zentsuratuta dago. Artxiboak zeharo itxita daude estatuko biktimentzat. Artxibo horiek borondatezko jurisdikzioaren prozesuan sartu ahal izatea funtsezkoa da. Bertan, atxilotutako Josu Zabala Erasunen hilketaren lekuko baten datu zentsuratuak agertzen dira, eta atxiloaldian jasan zituen torturak kontatzen ditu. Testigantza hori oso argigarria izango litzateke.

Legeak, 27. artikuluan, honako hau bermatzen du: “Edozein pertsonak izango du biktima dela egiaztatzen duten edo egiazta dezaketen dokumentuetan dagoen informazioa osorik kontsultatzeko eskubidea”.

Ildo horretan, nabarmendu nahi dugu arbitrariotasun larria dela Espainiako Gobernuak aitortutako biktima batek ezin izatea bere espedientearen artxibo osoa eskuratu, legeak bermatzen dion bezala.

Egoera horren aurrean, bi ekimen hartu ditugu:
– Irungo epaileari eskatzea espediente osoa eska diezaiola El Ferroleko artxiboari.
– Lurralde Politikako eta Memoria Demokratikoko ministro Ángel Víctor Torres Pérezen babesa eskatzea.

Estatuko biktimentzat benetako oztopo-lasterketa bihurtu da artxiboetarako sarbidea. Lurralde Politikako eta Memoria Demokratikoko ministro Ángel Víctor Torres Pérezi babes-eskaeran adierazi diogun bezala: “Onartezina da giza eskubideen urraketen biktimek pairatzen duten kalbarioa, beren senideek artxibo ofizialetan duten dokumentazioa eskuratzeko. Bere oinaze sakonari gehitu beharreko birbiktimizazio larria da ”.

Melitón Manzanasi buruzko mozioa

Irungo Udalak Egiari Zor Fundazioak aurkeztutako mozioaren alde hartutako ebazpena ere oso positibotzat jo nahi dugu. Mozio horretan, Melitón Manzanasi dominak kentzeko eskatzen zaio Espainiako Gobernuari1.

Manzanas Polizia Armatuak eta Brigada Politiko Sozialak KREIren txostenean zerrendatutako 58 pertsonen torturatzailea da Gipuzkoan (tartean Josu Zabala Erasunen aita), horien arduradun nagusia izanik. Era berean, torturen ondorioz hainbat pertsona hil izanaren arduraduna da (María Mercedes Ancheta, José María Quesada,…)

Mozio honek lortu duen adostasuna nabarmendu nahi dugu (PSE, EAJ, EH Bildu eta Podemos) eta, espero dezagun, mozio hori ez dadila lekukotasun zerbaitetan geratu, baizik eta Kongresuko eta Senatuko talde politikoek bere egin dezatela Espainiako Gobernuak dominak kentzea lortu arte.

Adibide gisa, Pedro Sánchezek Vallejo-Najerari eta, lehenago, Antonio González Pacheco Billy El Niñori Ordena Zibileko Gurutze Handia kentzean egindako keinua dugu.

Kondekorazio horiek Memoria Demokratikoari buruzko 20/2022 Legearen beraren aurka egiten dute, zeinak ezartzen baitu administrazio publikoek neurri egokiak hartu behar dituztela “balio demokratikoekin nabarmen bateraezinak diren aitorpenak, ohoreak eta sariak” berrikusteko eta kentzeko, Gerra Zibila eta diktadura goratzea dakartelako edo “diktadura frankistako errepresio aparatuko kide izateagatik” eman direlako.

Onartezina da, gaur egun, norbaitek Meliton Manzanasen memoria aldarrikatzea. Haren irudia nahitaez lotuta dago erregimen berdin kriminal baten izenean egin zituen ankerkeriekin.

Ez da onargarria Gasteizko Memoriala bezalako erakundeak beren errekonozimenduari eta erreparazioari eusten saiatzea, espazio publikoan egoteak biktimak umiliatzea dakarrelako eta erakundeetatik haiengana egiten den edozein hurbilketa deslegitimatzen duelako. Areago, haren presentziak diskriminatu egiten du Josu Zabala Erasun, hain zuzen ere, izu erregimen frankista hark eragindako giza eskubideen urraketa larrien biktima. Legezkoa izan daiteke, baina immorala da.