Basque Observatory of Human Rights
Pokopandegi bidea 9-2°
20018 Donostia
Euskal Herria - Basque Country
“El Lobo” -ren aurkako kereila: GEBehatokiak hil zuen polizia identifikatu du, “Yo maté a un etarra” liburuan “Comisario Daniel Abad” ezizenarekin izkutatzen dena.
Josu Mugika Ayestaranen hilketaren 51. urteurrena betetzen denean, Euskal Herriko Giza Eskubideen Behatokiak -GEBehatokia- egindako aurrerapenen berri eman nahi du.
Josu Mujikak exekuzio estra-judiziala jasan zuen Madrilen, poliziaren tiroen ondorioz. Operazio horretan, egiaztatuta geratu zen Mikel Lejarzak, infiltratutako agenteak, Defentsako Goi Mailako Ikasketa Estrategikoen Zentroko kideak, ETAko kideen aurrean “Gorka” eta Espainiako Zerbitzu Sekretuetako kideen aurrean “El Lobo” izengoitiarekin parte hartu zuela.
Aurrerapenak:
1.- Espainiako Gobernuak, Memoria Demokratikoari buruzko 20/2022 Legearen esparruan, “Aitorpen eta erreparazio pertsonalaren adierazpena” egin du. Bertan “ilegitimotzat” jotzen du epaitu zuen auzitegiak eta “ilegitimoak eta baliogabetzat kondena, zehapen edo ebazpen judizial zein administratiboak”. Gogoratu behar dugu Eusko Jaurlaritzak motibazio politikoko giza eskubideen urraketen biktima gisa aitortu zuela gertaera horiengatik. Legazpin egindako ekitaldi txiki batean, Agus Hernan GEBehatokiko koordinatzaileak familiar aitortza eman zion.
Bertan parte hartu zuen Rogelio Botanzek ere, Kanarietan bizi den legazpiarrak, duela 50 urte Josu Mujika Ayestaran hil ondoren konposatu zuen «La canción del triste final» abestia interpretatuz.
2.- 3242/24 Aurretiazko Eginbide gisa jarraitzen du Madrilgo 12. Epaitegian 2024an jarritako eta Epaitegi honek hainbat ikerketa lerrorekin tramitera onartutako kereilak.
3.- GEBehatokiak Josu Mujika Ayestaran hil zuen polizia identifikatu du. Josu Mujika Ayestaran “Comisario Daniel Abad” ezizenarekin ezkutatzen da Jorge Cabezasek idatzitako “Yo maté a un etarra” liburuan, eta, dagokionean, bere datuak emango zaizkio instrukzio-epaileari.
Gainera, operatiboan esku hartu zuten erantzukizunak zituzten lau agintari hauek identifikatu ditugu:
- Juan Valverde Díaz (Artilleriako komandantea) Inteligentzia Zerbitzuetako (CESED) burua zen.
- Federico Quintero Morente, Madrilgo bere buruzagi nagusia, garai hartan armadako teniente koronela zen zerbitzuak ematen.
- Carlos Anechina Checa, Madrilgo Informazioko Goi Burua (ondoren, Bilbon, 1980ra arte)
- José García Valiño (Madrilgo Informazio Brigadako komisarioa, operatiboan zuzenean parte hartzen duten zortzi ikuskatzaileetako bat).
EGIA JUDIZIALERAKO BIDE BIHURRIA
Egia sozialaren jabe ziren Estatuaren biktimak egia instituzionala eskuratzen ari dira, lege desberdinek emandako aitorpenen bidez. Beste gauza bat da egia judizialerako eskubidearen bilaketako bide bihurria.
Hain zuzen ere, justiziarako eskubideari buruz, Memoria Demokratikoari buruzko 20/2022 Legeak eskubide hori aitortzen du, eta gizateriaren aurkako krimen gisa aitortzen ditu, eta, beraz, preskribaezinak eta ez-amnistiagarriak dira.
Hala ere, epaitegiak entzungor egiten ari zaizkio lege horri, Amnistiari buruzko 46/1977 Lege aurrekonstituzionalera makurtuz eta kereilak eta errekurtsoak ezetsiz, ikerketa eta, hala badagokio, kriminal frankistei epaiketa ukatzeko.
Ildo horretan, tramitera onartzea eta epailea abian jartzen ari den ikerketa-ildoak mugarri positiboak dira hain negatiboa den testuinguru horretan.
Eusko Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta Espainiako Gobernuak abian jarritako aintzatespen- eta erreparazio-mekanismoek dagoeneko existitzen den egia soziala lasaitzen duen egia instituzionala aitortzea dakarte.
Hala ere, aitortza- eta erreparazio-lege administratibo horien garrantzia azpimarratuz, lege horiek ezin diote justizia-eskaerari erantzun, horretarako eskumenik ez dutelako. Hain zuzen ere, alderdi horretan eragin nahi du GEBehatokiak “fiskaltza sozialaren” misiotik.
Errekonozimendu horien arabera, exekuzio estrajudizialak daude, kasu honetan bezala, torturaren biktimak, giza eskubideen urraketa oso larriak dituztenak. Hurrengo urrats logikoa da justizia penalaren aurrean salaketa jartzea, iker dadin eta ezar daitezen torturatzaileen, betearazleen eta giza eskubideen urratzaileen erantzukizunak. Baina hori ez da inoiz gertatzen.
Nazioarteko erakundeek zehaztasun handiz mugatu dituzte biktima guztien eskubideak, eta egian, justizian, erreparazioan eta berriro ez gertatzeko bermeetan kokatu dituzte.
Josu Mujika Ayestaran legazpiarraren kasuak agerian uzten du asimetria nabaria: eskubide horiek bere egileen jatorriaren arabera tratatu direla.
Alde batetik, ETAren biktimei egia eta erreparazioa lortzeko eskura dituzten mekanismoak eskaintzen dizkie, eta Estatuko zigor-sistema aplikatu du.
Estatuko biktimen aldetik, egiaztatu dugu biktima horiek ez dutela argitu gabeko kasuen ikerketa judizialerako inolako mekanismorik izan, eta, ondorioz, benetako eskubideak ukatu zaizkie, delitu oso larrien biktimei egindako ikerketa azkar eta inpartzial baten eta justizia penalaren bidez etor zitezkeenak.
Horrek erabateko berdintasunean jardun beharko luke motibazio politikoko giza eskubideen urraketen biktima eta egile ororentzat, baina datuek erakusten dute ez dela berdin gertatu zeinu bateko eta besteko erasotzaileen aurrean.
Amaitzeko, zehaztu behar da Estatuaren biktimak ez dituela mugitzen justizia zigortzaile batek, egiaztatu dugun bezala ez diola bizikidetzari ekarpenik egiten. Baina hori ez da oztopo zigor- arloko justiziak Estatuko biktimei egia judiziala eta justizia emateko eskaintzen dituen bideak jorratzeko.
